Tips voor jongeren

O ja, er zijn verschillen. Maar of die zo groot zijn? Dat is nog maar de vraag. De media is nogal vatbaar voor artikels over de verschillen tussen mannen en vrouwen. Een te sterke focus op de verschillen komt niet tegemoet aan de realiteit. Want ja, overeenkomsten tussen jongens en meisjes zijn er heel wat!

Eigenlijk zijn er veel meer gelijkenissen dan verschillen tussen jongens en meisjes. Er zijn verschillen, maar die zijn niet veel groter dan de verschillen tussen meisjes onderling of tussen jongens onderling. 

Wie denkt dat verschillen zijn aangeboren, grijpt wel eens terug naar de rol van de man als jager. Dat zou volgens sommigen kunnen verklaren dat jongens ‘echte players’ zijn en dus zogezegd ‘de meisjes najagen’. Biologisch gezien moet een vrouw kieskeurig zijn aangezien zij maar één keer per maand vruchtbaar is en haar kind negen maanden moet dragen. Elke baby vereist dus een grote investering, terwijl mannen bij wijze van spreken trachten zoveel mogelijk hun zaad te verspreiden. Ook uit hersenonderzoek blijkt dat er voor de geboorte reeds geslachtsverschillen aanwezig zijn in de hersenen. En natuurlijk zijn er hormonale verschillen tussen mannen en vrouwen.

Daarnaast zijn er onderzoeken die benadrukken dat verschillen tot stand komen door wat we leren. Doordat bijvoorbeeld alle speelgoedwinkels speelgoed maken dat roze en glitterig is voor meisjes en blauw en stoer is voor jongens, gaan kinderen leren ‘dat het zo hoort’. Deze clichés hebben een invloed op het gedrag. Kinderen gaan zich aanpassen volgens wat zij geloven wat hoort voor een jongen of meisje. Zo zullen meisjes die weten dat ze een meisje zijn, minder agressie vertonen dan meisjes die dit niet leerden. Kinderen zijn ook onderling erg streng voor jongens of meisjes die niet doen wat ‘hoort’. Zo worden normen aangeleerd en van generatie op generatie overgedragen.

Verschillen tussen jongens en meisjes ontstaan waarschijnlijk door beide: door wat aangeboren is en door wat we leren. Elke jongen en elk meisje gaat daar bovenop, voor zover dat mogelijk is, ook nog eigen keuzes maken over hoe ze zich gedragen en hoe ze eruit willen zien.

Vroeger waren de verschillen tussen man en vrouw heel duidelijk aanwezig in hoe de maatschappij georganiseerd was, nu is dat verschil heel klein.

En toch blijven de verschillen hardnekkig hangen in onze beeldvorming over mannen en vrouwen. Die verschillen tussen de geslachten hoeven niet persé slecht te zijn. Ze kunnen elkaar mooi aanvullen. Ook zorgt een afbakening van rollen en verwachtingen voor duidelijkheid en structuur. Er is echter een verschil tussen gelijkheid en gelijkwaardigheid. We willen de verschillen tussen mannen en vrouwen niet ontkennen (ook al zijn deze veel kleiner dan vaak wordt gedacht) en vervallen in een oneindige discussie omtrent gelijkheid. Wel streven we naar de gelijkwaardigheid van mannen en vrouwen en dus gelijke kansen, rechten en plichten. 

Het grootste probleem is echter dat we ons daar niet meer bewust van zijn. We zijn zodanig gewoon aan die rollen en opvattingen, dat we er niet meer kritisch naar kijken. Bij deze, we serveren jullie 6 redenen om op slag genderwijs te worden!

1. Door aan een geslacht specifieke talenten te koppelen, worden veel kansen gemist aangezien bepaalde talenten niet of minder worden ontwikkeld omdat deze nu eenmaal zogezegd niet passen bij het geslacht van dit kind.

  Like really, boys can’t dance? Girls can’t throw?

2. Iedereen moet zich gedragen en eruitzien zoals past bij zijn of haar geslacht.

  Oh no, a man who wears pink? And can you handle a strong girl?

3. Kijk maar eens in de spiegel. En wat zie je? Tevreden of niet tevreden? Wel, 40% van de Vlaamse pubermeisjes zichzelf te dik terwijl slechts 5% effectief een te hoog BMI heeft. Van de Vlaamse puberjongens vindt slechts 10% dat er wel wat kilo’s af mogen terwijl dit eigenlijk bij 20% zou moeten op basis van BMI. Schoonheidsidealen hebben een grote invloed op je zelfbeeld.

 Oh yes, girl, you can have a nice butt! And boy, you better go and have a run!

4. O ja, vrouwen worden in reclame vaak afgebeeld als lustobjecten op basis van cliché beelden. Kan jij zeggen welke invloed deze overmatige aandacht op seksualiteit en uiterlijk en beperkte aandacht voor andere kenmerken jou beïnvloedt?

Uhu. And what do you use your kitchen for?

5.Mogen jongens en meisjes op een zelfde manier een relatie beginnen? Wel, you better watch out voor de dubbele seksuele moraal. Zware woorden voor het feit dat meisjes zogezegd constant sexy moeten zijn maar niet seksueel actief mogen zijn. Terwijl je pas een ‘echte man’ bent als je seksueel actief bent. Watch out for this, bumaye! 

  A slut? A woman with the morals of a man.

6. Seksisme. De opvatting dat vrouwen thuisblijven en mannen gaan werken uit zich nog steeds op verschillende terreinen. Zo gaan vrouwen vaker deeltijds of zelfs helemaal niet werken, bekleden zij minder leidinggevende functies en verdienen zij nog steeds minder ook al doen ze dezelfde job. Voor mannen daarentegen is het bijna onmogelijk (of beter gezegd ondenkbaar) om huisvader te worden of dezelfde zorgende rol op te nemen als een moeder. Daarnaast is er ook een duidelijke opdeling in zogenaamde mannen- en vrouwenberoepen, wat reeds tot uiting komt in een verschil in studiekeuze tussen jongens en meisjes.  

                            

‘Gender’ gaat om expressie, maar ook om verwachtingen: Hoe gedraag je je als jongen of meisje? Maar ook hoe je verwacht wordt je te gedragen als jong als meisje. Deze rollen, verwachtingen en hoe we ons ernaar gaan gedragen, dat is gender.

Je lichaam en je biologisch geslacht zijn als hardware, je hebt het gekregen bij je geboorte. Indien het je niet bevalt is het geen zaak van snel even herformatteren: een IBM wordt niet zomaar een Apple-computer als je er andere software op installeert. Anders dan vele mensen denken behoort ook dat diepe gevoel van man, vrouw of tussenwezen te zijn bij je hardware. Wat je voelt, is wat je voelt, los van oordelen van anderen, los van wat sociaal ‘past’ of niet. Niemand kan je opleggen wat je moet voelen!
Eigenlijk bestaat het gender van elke mens uit vier verschillende aspecten:

GESLACHT: dat is (meestal) duidelijk zichtbaar: mannelijk, vrouwelijk of interseksueel.

GENDERIDENTITEIT: het gevoel man, vrouw of tussenwezen te zijn.

GENDEREXPRESSIE: wat je uitdrukt over je gevoelsleven, maar ook hoe andere mensen dit inschatten.

SEKSUELE ORIENTATIE: je aantrekkingskracht en partnerkeuze: heteroseksueel, homoseksueel of biseksueel

De beste manier om de menselijke variatie in te schatten, is mensen op een lange lijn naast elkaar te plaatsen tussen twee extreme punten. Langs de ene kant 'volledig man', lang de andere kant 'volledig vrouw'. Dit is het zogenaamde ‘gender continuüm’. Stel je die ‘genderidentiteitslijn’ even voor... Sommige mannen staan helemaal links bij ‘volledig man’, en sommige vrouwen rechts bij ‘volledig vrouw’. Anderen bevinden zich verspreid op andere punten op die lijn. Sommige mensen staan misschien zo dicht bij het middelpunt dat mannelijk van vrouwelijk scheidt, dat ze zélf niet goed weten of ze nu man of vrouw zijn. Deze voorstelling schept een véél correcter beeld, dan de simpele man/vrous opdeling. Want variatie is er!

Mannen moeten volgens het cliché stoer en macho zijn en de held uithangen, vrouwen moeten zorgend zijn en lief. Mensen die vasthouden aan deze clichés, hebben het soms moeilijk met wie zich niet gedraagt zoals dat zogenaamd hoort voor een man of vrouw. En dat ondervinden in de eerste plaats holebi’s en transgenders. Holebi’s en transgenders beantwoorden nu eenmaal niet altijd aan de clichés en traditionele ideeën over mannen en vrouwen. Homojongens gedragen zich volgens de norm vaak als ‘vrouwelijk’. Lesbische meisjes zijn vanuit die ogen vaak ‘jongensachtig’. Ze worden op hun uiterlijk afgerekend en ze worden bekritiseerd omwille van de manier waarop ze zich gedragen. Het feit dat ze vallen op hetzelfde geslacht is dus niet persé hetgene wat mensen moeilijk aanvaarden. Het zijn vooral de vastgeroeste traditionele ideeën over hoe mannen en vrouwen zich horen te gedragen, die aan de grond liggen van homofobie of holebifobie en transfobie.

En eigenlijk zijn de clichébeelden en de traditionele ideeën over mannen en vrouwen voor iedereen lastig. Want niemand past helemaal in het cliché. En toch worden mensen die anders zijn vaak niet aanvaard in onze maatschappij of worden hun sterke, maar atypische kanten niet gezien: op school, in de jeugdbeweging, op het werk. 

Traditionele ideeën over mannen en vrouwen en holebifobie komen meer voor bij mensen die religie belangrijk vinden, maar zij zijn zeker niet altijd degenen die holebi’s uitschelden of aanvallen. Mensen die moeilijk een plaats vinden in de maatschappij, zoals mensen zonder goede opleiding, zonder (goede) job of zonder vooruitzichten op een job, kunnen ook erg vasthouden aan strakke ideeën over hoe mannen en vrouwen zich horen te gedragen. De strakke ideeën geven hen immers houvast om te weten hoe ze zich moeten gedragen om ondanks hun (vermeende) plaats in de maatschappij respect te krijgen. Mannen zijn vaker holebifoob dan vrouwen, vooral mannen die zich zelf erg cliché mannelijk gedragen. Mensen die weinig in contact komen met minderheden, om het even dewelke, zijn ook meer holebifoob. Jongeren zijn minder holebifoob dan ouderen, maar zij gaan niet minder holebi’s uitschelden of aanvallen.

Jongens weten wel waar feminisme voor staat, maar de vraag of ze zelf een feminist zijn, doet hen twijfelen. Kan dat wel?

Ja natuurlijk! Feminist zijn, da’s een statement! Het betekent dat je het niet eens bent met de ongelijke situatie van mannen en vrouwen, en dat je vindt dat verandering hierin broodnodig is! Je vindt dat vrouwen recht hebben op meer van al wat ze tekort komen omdat ze vrouwen zijn: gezondheid, onderwijs, veiligheid, vertegenwoordiging, macht, erkenning…

Feministische mannen, zitten die dan ineens no way back in het vrouwenkamp? Welneen! Om als man jezelf feminist te noemen ben je geen mannenhater, je ben wel dapper om ook voor het andere geslacht je stem te geven. Vegetariërs die opkomen voor de rechten van dieren, zijn toch ook niet plots tégen al de menselijke wezens die hen omringen?

Het is met andere woorden geen keuze tégen, maar vóór! Voor gelijkwaardigheid, voor een maatschappij waarin vrouwen evenveel carrièrekansen, spaargeld en politieke zitjes hebben. Een maatschappij waarin vrouwen even gezonde en veilige levens leiden, op alle vlakken, en dezelfde opleidings- en doorgroeimogelijkheden als mannen hebben. In plaats van verdrukking, uitbuiting en machtsonevenwichten, kies je dus vóór eerlijkheid en gelijkwaardigheid.

Wat maakt van jou een echte man? Je bent er eentje als je gespierd, succesvol en rijk bent, houdt van snelle wagens, extreme sporten en babes? Mweeeh, da’s pas een cliché. Veel jongens schudden die zware verwachtingen van zich af en zoeken naar andere manieren om trots te zijn op zichzelf.

Meisjes moeten lang, glanzend haar hebben, liefst rank en slank zijn, en vooral lief, zorgzaam en minzaam glimlachen? Hoeft helemaal niet! Meisjes met een hoekje af zijn minstens even populair. De populariteit van de tv-reeks Girls zegt genoeg. Al moeten we opletten dat er niet gewoon nieuwe idealen, die al even onbereikbaar zijn, in de plaats komen.

Het belangrijkste is uiteindelijk dat we ons vrij voelen om onze eigen mix te maken van zogezegd vrouwelijke en mannelijke eigenschappen. Zoals een meisje die houdt van gamen, maar zich ook opmaakt om te gaan dansen. En een stoere voetballer die z’n hart lucht bij zijn maten als het tegenzit in de liefde. Zo'n mix maakt ons opener, dynamischer en creatiever, en laat ons toe om te evolueren als we een andere richting willen opgaan. Mannen die een zachte kant mogen tonen, hebben het makkelijker om conflicten in hun relatie of op het werk op te lossen. Vrouwen die stoer mogen zijn, kunnen makkelijker hun plan trekken en een hogere functie op het werk krijgen. Uiteindelijk is onze maatschappij sterker als de capaciteiten van iedereen worden ingezet, ongeacht of ze man of vrouw zijn. We zijn dus allemaal beter af als mannen en vrouwen ten volle kunnen zijn wie ze zijn, of dat past bij de echte man of de echte vrouw doet er eigenlijk helemaal niet toe.

'Mannen zijn allemaal dezelfde'
'Mannen zijn allemaal dezelfde' wordt overgebruikt om frustraties tegenover mannen uit te drukken. Dat is natuurlijk niet correcter dan zeggen dat alle vrouwen, alle italianen, alle honden of alle Guinese biggen dezelfde zijn. Als je dikwijls dezefde problemen tegenkomt met mannen, dan is het misschien tijd om na te denken over het type mannen, waarmee je je tijd doorbrengt? Misschien zijn zij allemaal hetzelfde, en kan het afwijken van dat type man jou een nieuw perspectief geven. 

'Mannen hebben geen gevoelens'
Het idee dat emoties 'iets voor vrouwen' zijn wordt in stand gehouden in onze samenleving. Voor mannen zijn ze een teken van zwakte. Ik sta achter het idee dat zorg dragen voor anderen een sterkte is en hier vind je een paar redenen waarom. We zijn niet allemaal robots zonder gevoel. Niet alle mannen zijn slecht in communiceren. Sommige mannen kunnen wel degelijk tijd maken voor een vruchtbaar gesprek waarin gevoelens worden uitgewisseld, problemen worden opgelost en relaties worden versterkt. 

'Mannen zijn allemaal sportfanaten'
Toen ik mijn middelbare school afmaakte, had ik zowat elke georganiseerde sport geprobeerd die men aanbood. Sommige waren van korte duur, andere gingen een paar jaar mee. Eén ding bleef echter hetzelfde: ik had weinig interesse om ernaar te kijken. Vrouwen hebben een beeld van mannen die grommend en bierdrinkend voor tv zitten op zondagnamiddag bij de start van het voetbalseizoen. Maar de waarheid is dat dat sommige mannen helemaal koud laat. 

'Mannen zijn niet bezig met uiterlijk'
Sommige mannen zullen wel degelijk gaan shoppen met jou, zelfs zonder gezeur. En velen onder hun geven wel degelijk om hoe we eruitzien.

(Sensoa vzw, Mediaraven en RoSa vzw. (2014) Weetewa ... ge zijt mijn stereotype niet. Steretypen over jongens ontkracht. Antwerpen. )

'Als een meisje een kort rokje draagt, dan vraagt ze erom.'
Deze theorie gaat ervan uit dat elke man een dier is met behoeftes die zo oncontroleerbaar zijn dat hij een vrouw met een specifiek kledingstuk wel moet aanvallen. De tweede fout in deze theorie is dat ze niet op feiten gebaseerd is. De meeste slachtoffers (van seksueel geweld) zijn kennissen van de pleger. Dat weerlegt de theorie dat het een toevallige daad is, veroorzaakt door een stukje stof. Support charity Rape Crisis legt uit: 'Alle mensen en vooral vrouwen en meisjes van alle leeftijden, klassen, culturen, met gelijk welke beperking, seksualiteit, ras en geloof worden verkracht. De aangenomen aantrekkelijkheid van een slachtoffer heeft niets te maken met seksueel geweld. Verkrachting is een daad van geweld, geen seks.' En de derde fout: vrouwen hebben het recht om wat dan ook te dragen zonder angst voor geweld. Dat legt de lat heel laag.

'Meisjes bekijken mannen ook als lustobject.'
Een fout maak je niet goed door er zelf één te maken. En er is een reden waarom mensen vaak de Cola light advertentie als voorbeeld gebruiken: omdat er veel minder bekende voorbeelden van mannelijke objectivering bestaan. Ja, mannen worden ook geobjectiveerd, maar niet in dezelfde mate, niet zo vaak en niet op een manier die hen ontdoet van hun andere eigenschappen, zoals dat bij vrouwen gebeurt. Objectivering van mannen heeft dus niet dezelfde negatieve invloed op de manier waarop de maatschappij hen bekijkt en behandelt. 

'Meisjes zijn gewoon niet erg geïnteresseerd in wetenschap'
Neem om het even welke baby, voed die op in een wereld die van alle kanten toeschreeuwt dat hij in bepaalde onderwerpen geïnteresseerd moet zijn en niet in andere. Vraag dan aan een meisje op haar 15e wat ze wil studeren. Dan kan je enthousiast roepen dat de samenleving van in het begin gelijk had: meisjes houden niet zo van wiskunde of wetenschap! Perfect bewijs?

(Sensoa vzw, Mediaraven en RoSa vzw. (2014) Weetewa ... ge zijt mijn stereotype niet. Steretypen over vrouwen ontkracht. Antwerpen. )

'Lesbiennes zijn manwijven, homo's zijn giechelende janetten met een slap handje'
Lesbisch of homo zijn wordt door iedereen geuit op zijn eigen manier. Er bestaat inderdaad homo's die tot in de puntjes verzorgd zjin en graag heel openlijk over hun gevoelens praten. En ja, er bestaan lesbische vrouwen met een kortgeknipt kopsel, legerboots en een stoere broek. Alleen wordt deze uiting ten onrechte veralgemeend voor de hele groep. Net zoals er bij hetero's enorm veel verscheidenheid is, is ook de groep van holebi's erg divers. Ook heel wat heterovrouwen hebben een korte snit, terwijl ook de meest machomannen uren voor de spiegel kunnen doorbrengen.

'Holebi's willen seks met iedereen van hetzelfde geslacht'.
Homo's en lesbiennes vinden niet alle mensen van hun eigen sekse aantrekkelijk. Ze vallen - net zo als hetero's - op een persoon. Als heterojongen kan je bijvoorbeeld ook vriendinnen hebben waar je geen seks of een relatie mee zou willen. Voor holebi's geldt dat ook. 

'Biseksuelen kunnen geen monogame relatie aan.'
Biseksualiteit wordt soms verkeerdelijk geassocieerd met promiscuiteit. Dat biseksuelen op vrouwen én mannen vallen, wil niet zeggen dat ze tegelijkertijd relaties hebben met zowel mannen als vrouwen. Of toch niet allemaal: sommige biseksuelen heben inderdaag gelijktijdig seksuele relaties met mannen en vrouwen, andere zijn monogaam. Net zoals ook sommige hetero's kiezen voor een promiscue vorm van relatie, en anderen dan weer liever monogam zijn. 

'Holebiseksualiteit is tegennatuurlijk'
Het hangt ervan af hoe je het bekijkt. Ook dieren hebben seksuele contacten met geslachtsgenoten. Homoseksueel gedrag is al bij meer dan 1500 diersoorten vastgesteld. Wie zijn wij dan om te beslissen dat het 'tegen de natuur' zou zijn?

(Sensoa vzw, Mediaraven en RoSa vzw. (2014) Weetewa ... ge zijt mijn stereotype niet. Steretypen over holebi's ontkracht. Antwerpen. )

Tips voor begeleiders

  • Vooraleer je begint, stel een paar regels op. PICKASOL kan je hiervoor gebruiken, andere groep/groepsafspraken kunnen ook gebruikt worden. Het werkblad kan je uitprinten op ophangen in het lokaal. 
     
  • Let op je taalgebruik. Onbewust nemen we stereotypen mee in hoe we met jongeren omgaan. Dit doen we in hoe en welke feedback we geven, wie we aanspreken over welke thema’s, welke bewoordingen we in de mond nemen, etc. Als je met dit pakket aan de slag gaat, let er op wat je als mannelijk of vrouwelijk noemt. Zeg erbij dat dit zo gepercipieerd wordt, maar dat het niet steeds zo hoeft te zijn. Spreek bijvoorbeeld van eigenschappen die we toekennen aan mannen of vrouwen, in plaats van mannelijke of vrouwelijke eigenschappen.
     
  • Opstelling: zorg voor een open opstelling met zo weinig mogelijk tafels en mogelijkheid om in een kring of in groepjes te zitten.
     
  • Je kiest best zelf of je de groep gemengd met jongens en meisjes houdt of niet. In sommige groepen voelen de groepsleden zich veiliger als ze in een ongemengde groep zitten. Dit is niet altijd het geval. Bovendien is juist de uitwisseling tussen jongens en meisjes vaak juist interessant en nuttig.
     
  • Bij elke oefening kan het interessant zijn om zowel jongens als meisjes aan het woord te laten, vooral om stereotypen over rolgedrag te laten ontkrachten.
     
  • Geef veel positieve bekrachtiging bij positieve opmerkingen en juiste antwoorden.
     
  • Durf (rustig) te reageren op 'foute uitspraken' over bepaalde personen, bepaalde situaties, ... maar ook over holebi's, transgenders. 

Stel zoveel mogelijk bijvragen om de jongeren actief te laten nadenken. We geven twee voorbeelden

“Twee jongens die seks hebben, kan niet. Twee meisjes daarentegen is wel ok.”

Vraag hoe het komt dat dit verschillend wordt ervaren. Vraag naar dagelijkse omgangsregels tussen jongens en meisjes. Mogelijke vragen: Waarom vind je het oke dat meisjes dit wel doen, maar niet als het om jongens gaat? Is het ok voor jongens om hand in hand te wandelen? Om te knuffelen of een zoen te geven als begroeting? Is dat anders voor meisjes? Zou het kunnen dat dit hiermee te maken heeft? Vanwaar komt dit? Heeft het ook te maken met het idee dat bestaat over hoe twee jongens seks hebben?

“Als ik een zoon zou hebben die homo is, ik sla hem dood.”

Vraag om uitleg. Waarom deze felle uitspraak? Vraag naar de gevoelens die daarachter zitten. Waarom is het oké bij iemand die je niet kent, maar niet bij de eigen kinderen? Peil naar de verwachtingen die er zijn van en voor de holebi-zoon. Vraag of de omgeving hier ook mee te maken heeft. Worden holebi’s door hun ouders vermoord? Geef aan dat heel veel ouders van holebi’s hun kind uiteindelijk aanvaarden. Vraag de groep om dit zelf uit te leggen.

  • Hou als begeleider een neutrale houding. Laat je eigen opinie en referentiekader zoveel mogelijk achterwege.
  • Het is zeer belangrijk voor de veiligheid in de groep dat er regelmatig wordt teruggegrepen naar regels ivm respect voor de andere. Benadruk dat iedereen in de groep recht geeft op zijn eigen mening en die ook moet kunnen uiten zonder dat daar commentaar op komt. Vraag ook om stil te staan bij het feit dat iemand in de groep holebi kan zijn.
  • Zorg ervoor dat je tegenspraak identificeert bv. ‘je kiest om homo te worden’ versus ‘je kan van een jongen geen homo maken door deze als kind met poppen te laten spelen’.
  • Herhaal duidelijk positieve uitspraken in je samenvatting van de opinies bv. holebi’s zijn mensen net als ons, ze mogen een leven leiden zoals ze willen.